Στάθης Φλώρος

Ρέκβιεμ για τον Άνθρωπο

Ανθρωποκεντρική κι αυτή η δουλειά του Στάθη Φλώρου με ανδρικές και γυναικείες φιγούρες, μόνες ή κατά ζεύγη να κυριαρχούν στα έργα του. ΄Ανθρωποι που πάσχουν, άλλοι που βρίσκονται σε απόγνωση, μοιάζουν ν' αναζητούν το φως μέσα απ' το χάος, απ' τη σχισμή μιας πόρτας, ακόμη κι από το συμβολικό άνοιγμα ενός υπόνομου στο δρόμο. Γυμνές φιγούρες που καταναλώνουν για να ζήσουν, με προδιαγεγραμμένη μοίρα να γίνουν κι αυτές απορρίμματα, ανήμπορες σχεδόν  στην καθημερινότητά τους, που επιδιώκουν να συμφιλιωθούν με το ανοίκειο περιβάλλον, τις πιο πολλές φορές εγκλωβισμένες σ' έναν αυστηρά προσδιορισμένο χώρο, όπως ένα δωμάτιο, μια γωνιά του ή το μπάνιο, φιγούρες που ήδη ταξιδεύουν στο άπειρο, ή βρίσκονται στο δρόμο προς το επέκεινα. Αυτές οι ρημαγμένες ανθρώπινες μορφές είναι οικείες στο ζωγράφο. Τον αφορούν. Με την απεικόνισή τους,  φαίνεται σαν να θέλει να ξορκίσει το κακό, σαν ο ίδιος να προσμετρά τα καθημερινά του βήματα μαζί τους στη ζωή και την τέχνη,  αφού από τη στιγμή που άρχισε να ζωγραφίζει, θεωρεί την απεικόνιση του ανθρώπου ως την πιο δυνατή άσκηση, για να εκφράζει τα συναισθήματα, τις εμμονές ή τα όνειρά του. Σαν να θέλει ν' αποδείξει, με τον πιο απλό  ίσως τρόπο, ότι τελικά η τέχνη είναι κυρίως έκφραση. Αυτό, δηλαδή, που θεωρείται από πολλούς, ως ο ζητούμενος ορισμός της.

Σ' άλλα πάλι έργα του κυριαρχούν τα μοναχικά γυμνά γυναικεία ή ανδρικά σώματα, που λες, πως διψασμένα βρίσκονται  σε αναμονή ενός ζευγαρώματος. Ζευγάρια ακόμη, που ο άνδρας και η γυναίκα μετά την ερωτική πράξη χάνονται ο καθένας στο δικό του κόσμο, κι άλλοτε πάλι γίνονται ένα, σώμα και πνεύμα ενώνονται, όπως θα τόθελε ο θεός ΄Ερως, ο Δημιουργός. Αυτός που δεν ευθύνεται μόνο για τη διαιώνιση του είδους, αλλά και για όλα τ' άλλα της ζωής - και τα καλά και τα κακά.

 Ερωτηματικά που προκύπτουν από τις έννοιες  ζωή,  έρωτας, θάνατος, σχέσεις, τον απασχολούν έντονα. Φαίνεται να διερωτάται για τον κύκλο της ζωής.  Σαν να θέλει να πει πως η ζωή είναι θάνατος κι ο θάνατος είναι ζωή, πως κάθε θάνατος φέρνει μια νέα ζωή και πως η κάθε ζωή συνδέεται με το θάνατο μιας προηγούμενης. Σαν να επινοεί μια δική του μυητική τελετή θανάτου και αναβίωσης, όπου ο άνθρωπος αφού περάσει όλα τα στάδια της επίγειας περιπέτειας, γίνεται ο απαραίτητος κρίκος στην αλυσίδα μιας νέας (αέναης) επιστροφής στη ζωή.

Συχνά πυκνά ζωγραφίζει τις φιγούρες του σε στάση εμβρύου. Ένα υπερφυσικό έμβρυο  που μοιάζει ν' αναζητά καταφύγιο στη μήτρα απ' την οποία προήλθε. Η διαδικασία της μύησης ήταν επώδυνη. Ζητούμενο η επιστροφή εκεί απ' όπου ξεκίνησε το ταξίδι, για να κρυφτεί, να βρει τη γαλήνη, να γιατρέψει τα θανάσιμα τραύματα της μυητικής διαδικασίας. Για να ξανανοίξει πάλι ένας νέος κύκλος, ν' αποκατασταθεί η ισορροπία της ζωής.

Κι όλα αυτά αρέσκεται να τα τοποθετεί σ' έναν ζωγραφικό χώρο όσο το δυνατόν πιο στενό, ώστε να αντιλαμβάνεται εξαρχής ο θεατής την αίσθηση της μοναξιάς, του περιορισμού, του εγκλεισμού. Στα ένα- δύο τοπία του, ο χώρος του σπιτιού είναι και πάλι αυστηρά οριοθετημένος. Ειδικά εκείνος ο ρημαγμένος χώρος της αυλής, όπου φαίνεται να γινόταν παλιότερα η γιορτή. Τώρα η γιορτή έχει τελειώσει. Δύο γυριστές σιδερένιες σκάλες ενώνουν τον πάνω με τον κάτω κόσμο, κι ο χώρος έχει παραδοθεί στα ξερά αγριόχορτα. Η μνήμη. Η θλίψη για ό,τι χάθηκε.

Η θέαση και μόνο της καινούργιας δουλειάς του, δείχνει ότι ο καλλιτέχνης δεν είναι άμοιρος της ανθρώπινης τραγωδίας που συντελείται γύρω του. Κι όχι μόνο δεν είναι άμοιρος, αλλά τον αγγίζει και προσωπικά. Ευαίσθητος καθώς είναι, επιλέγει να βαδίζει σ' ένα δικό του δρόμο, που δεν είναι καθόλου σπαρμένος με ροδοπέταλα. Σε μια δραματική ένταση τολμά να εκθέσει εαυτόν, τις σκέψεις, τον προβληματισμό του για την ανθρώπινη ύπαρξη και τη μοίρα της, για τη ζωή την ίδια.

Στα τωρινά έργα του η πινελιά του είναι εξπρεσιονιστική, συχνά  βίαιη, γεμάτη οργή. Γίνεται έτσι το απόλυτο μέσο έκφρασης των πιο έντονων συναισθημάτων του, για ό,τι συμβαίνει εντός του και γύρω του. Αν και παλιότερα χρησιμοποιούσε ως πρώτη ύλη τη φωτογραφία, αλλάζοντας την σκηνογραφικά και χρωματικά ώστε να δημιουργεί μια καθαρά δική του εικόνα- τις πιο πολλές φορές εντελώς διαφορετική από την αρχική-, τώρα τροφοδοτείται μόνο από εικόνες της φαντασίας του. Σταδιακά αποκόπτεται από την καθημερινότητα. Συχνά εικονοποιεί τα όνειρά του, στην προσπάθεια ν' απαλλαγεί ίσως από τους εφιάλτες, ή τη ρεαλιστική απεικόνιση της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό του δίνει τη δυνατότητα για ένα παιχνίδι ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, ή στη συνύπαρξη και των δύο. Άλλωστε, δεν είναι λίγες οι φορές που καταφεύγει στο κολάζ, όπου η επεξεργασμένη φωτογραφία συμπληρώνει τη ζωγραφική, ακριβώς για να ενταθεί ο διάλογος ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, για να αφεθεί ελεύθερο το μεταφυσικό στοιχείο, που φαίνεται επίσης να τον απασχολεί. Επιπλέον, από πλευράς τεχνικής, αντλώντας ιδέες και υλικά από τις πηγές της μεγάλης ζωγραφικής, τα επαναδιαπραγματεύεται μ' ένα δικό του τρόπο, για να δημιουργήσει σύγχρονα έργα, τόσο καλλιτεχνικά όσο και θεματολογικά. Πράγματι, η θεματολογία του είναι αυτή που τον καθορίζει τελικά, γιατί είναι επικεντρωμένη στη σύγχρονη ανθρώπινη περιπέτεια με τρόπο απλό και καθημερινό. Μέσα από τα έργα του η μοναξιά, ο πόνος, η θλίψη κι ο θάνατος γίνονται οικείο κομμάτι ζωής.

Ο Στάθης  Φλώρος είναι ένας νέος καλλιτέχνης, που παρουσιάζει τη δεύτερη ατομική του έκθεση. Από την πρώτη του εμφάνιση εντυπωσίασε με τη δυναμική ζωγραφική του, που έδειχνε πως εκτός από την όποια δεξιοτεχνία -αναλογικά με την ηλικία του- στις εικόνες του έβαζε ψυχή, κατέθετε ένα κομμάτι του δικού του κόσμου, τολμούσε ν' αγγίξει την ανθρώπινη τραγωδία, να μην μένει αμέτοχος, να μην είναι εύκολα αναγνώσιμος και μάλιστα σε εποχές ευκολίας.

Σχεδόν τρία χρόνια μετά, επανέρχεται με πιο δυνατή γραφή, πιο συγκροτημένη εικόνα, ίσως βέβαια, το ίδιο μελαγχολική κι απαισιόδοξη. Η εσωστρέφεια, από τις πλέον ενδιαφέρουσες φάσεις στη ζωή κάθε ανθρώπου, συνήθως εγκυμονεί ιδέες, πλουτίζει τη σκέψη, βοηθά στην αυτογνωσία, δίνει συχνά, διέξοδο στα αδιέξοδα. Μια απαραίτητη φάση ζωής για να κατακτηθεί η αυτονομία, προσωπική και καλλιτεχνική, ν' απαντηθούν ερωτηματικά ως προς την ουσία τόσο της τέχνης όσο και της ζωής. Ο Στάθης Φλώρος είναι ικανός φύσει και θέση να απαντήσει σ' αυτά τα ερωτηματικά, έχοντας μόνο σύμμαχο το αναμφισβήτητο ταλέντο του. Αρκεί να το αφουγκραστεί, και δεν θα τον προδώσει.

Ήδη, το μεγάλο έργο που έχει να κάνει με τους μετανάστες, δείχνει ξεκάθαρα τη διάθεσή του να ξεπεράσει το ατομικό, να ασχοληθεί με το συλλογικό. Μελλοντικά, κάτω από άλλες συγκυρίες, το αιτούμενο είναι να δώσει μιαν άλλη, ακόμη πιο σημαντική διάσταση στη δουλειά του.

Πέγκυ Κουνενάκη
Ιανουάριος 2007