Μάρκος Καμπάνης

Ένας άλλος τρόπος να µιλήσεις για το Κάλλος σήµερα

 Ένα δέντρο στην ιστορία του πολιτισµού µπορεί να είναι η συµπύκνωση µίας και µόνο λέξης: ζωή. Δεν νοµίζω να µπορεί να δει κανείς τον συµβολισµό του δέντρου µε περισσότερο καλειδοσκοπικό και ταυτόχρονα διερευνητικό τρόπο από τη µατιά που ο Μάρκος Καµπάνης επέλεξε να απλώσει πάνω στους κορµούς της Ιστορίας.

Στέκοµαι µε προσοχή, περισσότερο, όµως, µε δέος και βουβή συγκίνηση, µπροστά σ’ αυτό το «δάσος» που γεννήθηκε σε ένα βάθος χρόνου µε αφετηρία ένα σπάραγµα σκέψης. Αν δει κανείς ένα-ένα τα έργα του Μάρκου Καµπάνη, από το δικό του «Μουσείο των Δέντρων», νιώθει να ανασύρονται από τη µνήµη του αρχετυπικά ίχνη µιας αδιόρατης γραµµής που ξεκινάει ως ένα «σηµείο» στην αρχή της συνείδησης και εξελίσσεται ως ένας ποταµός στην εκβολή του βίου. Τέτοιο είναι το αποτύπωµα του συµβολισµού του δέντρου στη συνείδηση του ανθρώπου ως όντος της Ιστορίας.

Αν δει όµως τα έργα αυτά ως σύνολο, ως ένα ψηφιδωτό πάνω στο οποίο εγγράφονται τα στίγµατα του χρόνου σαν ραµφίσµατα πτηνών, έχει την αίσθηση και ταυτόχρονα την αποκαλυπτική εµπειρία της ενότητας, του όλου. Διερωτώµαι αν ο Μάρκος Καµπάνης αναζήτησε εξ αρχής αυτήν την ενοποιητική διάσταση της εικονογραφίας του δέντρου, ή αν αυτή υπήρξε απόρροια της συνθετικής και αναλυτικής του ανακατάταξης µέσα στην Ιστορία της ίδιας της Τέχνης. Γιατί αυτό που στην ουσία επιχειρεί ο Μάρκος Καµπάνης είναι µια επαναγραφή της διαδροµής αιώνων καλλιτεχνικής δηµιουργίας, µια επανασυγκόλληση θραυσµάτων και σπαραγµάτων και µια εκ νέου ανάγνωση µιας οικουµενικής παρακαταθήκης, την οποία εννοούµε να αντιλαµβανόµαστε, τουλάχιστον στον δυτικό κόσµο, ως σώµα της Ιστορίας της Τέχνης.

Ευφυής η επιλογή του δέντρου ως γεφυροποιού συµβόλου και ζείδωρης πηγής, και καθησυχαστική η θέασή του ως ενός αρχιτεκτονήµατος, µε βάση, κορµό και στέψη. Οι ρίζες (σπέρµα και ωάρια), ο κορµός (παιδική και εφηβική ηλικία), οι κλώνοι και οι καρποί (δηµιουργία και ωριµότητα) είναι ισχυρότερες εγγραφές από την υλοτόµηση, την ξήρανση, την πυρπόληση ή την κεραυνοπληξία (θάνατος). Το δέντρο αναπαρίσταται τις περισσότερες φορές ως προστάτης του ανθρώπου, ως σκάλα προς τον Θεό, ως σύµβολο καρποφορίας, ευµάρειας, ενίοτε και τρυφηλότητας ή υπερβολής. Από τον καρπό ενός δέντρου αρχίζει η καταγωγή του δυτικού ανθρώπου. Και η διακλάδωσή του θυµίζει σχηµατισµούς ποταµών, ανθρώπινα δάχτυλα, ξέπλεκα µαλλιά, καλλιεργηµένα χωράφια, αυλακώσεις γης, σγουρές πλαγιές, πυκνούς θυσάνους.

Όλη αυτή η καταιγιστική ερµηνευτική ικανότητα ενός και µόνο δέντρου αντανακλά και επεξηγεί, εν πολλοίς, τη συχνότητα µε την οποία αναπαράχθηκε σε χίλιες δυο µορφές. Σαν σε µια αχανή αίθουσα κατόπτρων µε αναρίθµητες διαθλάσεις, οι διαχρονικές απεικονίσεις του δέντρου αποτελούν από µόνες τους µια διαδροµή στην ιστορία του πολιτισµού. Αυτό που κάνει ο Μάρκος Καµπάνης είναι µεγαλοφυές µέσα στην απλότητά του και απλό µέσα στην τολµηρή του εκτέλεση. Μου έδωσε την αίσθηση ότι ξεφύλλισε αιώνες ανθρώπινης δηµιουργίας για να αποσπάσει, σαν θεριστής του Ιουνίου ή σαν απλός θαυµαστής ανθέων, όσα συµφωνούσαν µε τον δικό του κανόνα του κάλλους, της αρµονίας και της ευταξίας. Ανθολογώντας τη µορφή του δέντρου µέσα από τους αιώνες, ο Μάρκος Καµπάνης προτάσσει σηµαντικές παραµέτρους. Πρώτον, επιχειρεί µια ανατρεπτική συµφιλίωση των καλλιτεχνικών ρευµάτων, των ιστορικών εποχών και των πολιτισµικών περιοχών, όχι για να εξυπηρετήσει τις επιταγές µιας µεταµοντέρνας διαπολιτισµικότητας, αλλά για να ικανοποιήσει µια σχεδόν αναγεννησιακή ανάγκη για Κάλλος. Δεύτερον, καθώς ξαναµοιράζει την τράπουλα της Ιστορίας της Τέχνης, ανακαλύπτει την ευφρόσυνη όψη ενός πνευµατικού παιχνιδιού. Αίφνης, οι Ασσύριοι συνοµιλούν µε τον Μόντριαν, το Βυζάντιο µε την Ιαπωνία, η αρχαιότητα µε τον Κλιµτ, το µπαρόκ µε τον εξπρεσιονισµό, ο δυτικός µεσαίωνας µε την Περσία, ο Πουσέν µε τον Παπαλουκά. Αυτή η υπογράµµιση της αρχής της εκλεκτικής συγγένειας, ακολουθώντας τον καµβά των χιαστί σχέσεων όπως στο οµώνυµο έργο του Γκαίτε, δηµιουργεί µια προσωπική αφήγηση µε οδηγό, πλεούµενο και ιχνηλάτη το ίδιο το δέντρο.

Το δέντρο δανείζει, µε άλλα λόγια, τη µορφή του, το σχήµα του αλλά και τον ακράτητο κι ανεξάντλητο συµβολισµό του, για µια επαναγραφή της ίδιας της Ιστορίας της Τέχνης. Έχει δίκιο ο Μάρκος Καµπάνης όταν λέει ότι το «Μουσείο των Δέντρων» δεν έχει θέµα τόσο το δέντρο όσο τις διαδροµές της Τέχνης.

Αν ξεφύγει, όµως, κανείς από την ερµηνεία της ενότητας αυτής των έργων του Μάρκου Καµπάνη, αν απελευθερωθεί από τα δεσµά που επιβάλλει ενίοτε η επιθυµία για συµβολικές αναλύσεις και διανοητικά τεχνάσµατα, θα µείνει µε ένα κοίτασµα απλό όσο και µεγαλειώδες. Αυτό που µένει είναι η ίδια η Ζωγραφική. Τα «Δέντρα» του Μάρκου Καµπάνη είναι από µόνα τους έργα αυτόνοµης οµορφιάς, αυτοτελούς κάλλους και αυθύπαρκτης αρµονίας. Είναι έργα πλήρη, σπειροειδή ως προς την τροχιά της ανάπτυξής τους, καθώς κάνουν κύκλους γύρω από τον εαυτό τους σε στάση προσευχής, αλλά πτεροειδή ως προς το ανάπτυγµά τους, καθώς το σχήµα τους σε παρασύρει αναπόφευκτα σε αίσθηµα ανάτασης και ανύψωσης.

Πιστεύω ότι το σύνολο της καλλιτεχνικής διαδροµής του Μάρκου Καµπάνη είναι µια διαρκής αναζήτηση τρόπων να µιλήσει για το Κάλλος. Διατηρεί αλώβητη την αξία της χειρωναξίας, της µείξης των χρωµάτων και των υλικών, της χαράς της δηµιουργίας σχηµάτων. Δύσκολα µπορεί να καταλάβει κανείς το µυαλό και τον κόσµο του Μάρκου Καµπάνη µε τρόπο µονοσήµαντο ή συµβατό µε τάσεις και συρµούς. Η δουλειά του υπερίπταται της εποχής µας, αποκτά χαρακτήρα άχρονο και καταλήγει να επαναπροτείνει µια ανάγνωση του κόσµου. Αυτή είναι µια άλλη διάσταση της ενότητας µε τα «Δέντρα». Κατορθώνει να αποσπάσει «στατικά» στοιχεία από τοπιογραφίες και να τις αναστήσει µε εκπληκτικές χρωµατικές επιλογές, να τις ξαναζευγαρώσει σε ηδονικά γόνιµες συνευρέσεις και να τις ξανασυνθέσει µε την τόλµη του δηµιουργού που έχει τον έλεγχο του υλικού του.

Προχωρώντας ένα βήµα παραπέρα, τα «Δέντρα» του Μάρκου Καµπάνη είναι µια σηµείωση για την εποχή µας. Τα βλέπω ως αντίβαρο σε µια ατέρµονη φλυαρία και ως λύτρωση από µια θάλασσα ασχήµιας. Υπ’ αυτήν την έννοια, τα έργα αυτά έχουν και µια δυνατότητα κοινωνικού στοχασµού, ακόµη και πολιτικής υπεραξίας. Υπερπηδούν ανούσιες συζητήσεις περί ανεικονικότητας και παραστατικότητας, αγνοούν την εγκεφαλική ανάγνωση της Τέχνης και αντιπροτείνουν τη θεία απλότητα του Κάλλους και της Αρµονίας. Είναι µια ψιθυριστή προσευχή.